Sosyal Medyada Linç Kültürünün Kullanıcılar Üzerine Etkisi: X Uygulaması Üzerinden Netnografik Analiz

Özet

Sosyal medya, ifade özgürlüğünü ve toplumsal katılımı genişletirken, aynı zamanda çevrimiçi şiddet ve nefret söyleminin yaygınlaşmasına zemin hazırlamaktadır. Türkiye’de ve dünyada farklı etnik, siyasi, ideolojik ve dini kimliklere sahip birey ve grupların sosyal medyada linç girişimlerine maruz kalması, kutuplaşmayı derinleştirerek etiketleme ve sosyal dışlanma gibi sonuçlar doğurmaktadır. Bu çalışma, X (eski Twitter) platformunda linç kültürünün kullanıcıların duygusal durumları üzerindeki etkisini ve depresyonla ilişkisini incelemek amacıyla netnografik bir tasarım benimsemiştir. Veri, platformda linç etiketleri/başlıkları ve gündemleşen olaylar etrafında kamusal olarak paylaşılan gönderiler ile yanıtlarından toplanmış; etik ilkeler doğrultusunda içerikler anonimleştirilmiştir. Analiz, tematik içerik analizi ve söylem analizi teknikleriyle yürütülmüştür. Bulgular beş kümede toplanmaktadır: (1) Linçten kaçınan/nefret edenler—sürü psikolojisiyle tekrarlanan saldırgan dilin platformdan uzaklaşma ve kendini sansürlemeyi tetiklediği; (2) Linçten beslenenler—linci görünürlük ve duygusal uyarılma kaynağına dönüştüren dikkat çekme pratikleri; (3) Linçten etkilenenler—özgüvende aşınma, kaygı/uyku sorunları, anonimliğe yönelme ve fiili ifade daralması; (4) Karşı-savunucular—nefret söylemine karşı normatif duruş, engelleme/ifşa ve etik iletişim çağrıları; (5) Neden arayan/açıklayanlar—niyet okuma, hataya tolerans düşüklüğü, ideolojik körlük ve caydırıcılığın zayıflığı gibi tetikleyiciler. Sonuçlar, linç kültürünün dijital görünürlük ve grup aidiyeti motivasyonlarıyla beslendiğini; hedef alınanlarda depresif duygu durum, stres ve sosyal geri çekilme riskini artırdığını; pasif izleyicilerde ise korku ve normalleşme etkisi yarattığını göstermektedir.